کد خبر : ۳۴۵۵۴۹
زمان انتشار :
facebook telegram twitter google+ cloob Yahoo print

پایگاه خبری محیط زیست ایران

طرح انتقال کویر به خزر

۷ نکته درباره طرح جنجالی انتقال آب خزر به سمنان؛ طرحی که حالا با موافقت سازمان محیط زیست همراه شده است. بیش از ۴۰۰۰ اصله درخت اُرس، ۲۶هزار اصله درخت جنگلی هیرکانی و چند میلیون تن خاک، قربانی انتقال آب خزر می شود.

طرح انتقال کویر به خزر

به گزارش پایگاه خبری محیط زیست ایران، روزنامه جام جم نوشت: «طنز تلخ و سیاهی است؛ فاجعه بارترین طرح محیط زیستی تاریخ ایران دارد در محیط زیستی ترین دولت ایران اتفاق می افتد! طرحی که اثرات ناگوارش را کارشناسان این حوزه بیشتر از فاجعه بمب اتم می دانند اما به نظر می رسد دولت گوشش بدهکار نیست. دیروز رئیس سازمان محیط زیست بی اعتنا به نتایج بررسی کارشناسی کمیته فنی اداره کل منابع طبیعی مازندران در خصوص این طرح که حاکی از اثرات مخرب آن بر جنگل های هیرکانی است، اجرای این طرح را بلامانع دانست و گفت، ضوابط زیست محیطی مورد نظر این طرح بر اساس تفاهم صورت گرفته در صورتجلسه کمیته ارزیابی ظرف مدت یک ماه به وزارت نیرو ابلاغ خواهد شد! انجمن جنگل بانی ایران در واکنش به موافقت عیسی کلانتری با طرح شیرین سازی و انتقال آب خزر به سمنان، خواستار توقف فوری این طرح و ورود سازمان بازرسی کل کشور به پرونده شده است. این انجمن در بیانیه خود تخریب جنگل های شمال سمنان را یک خیانت بزرگ دانسته و خواستار ورود سازمان بازرسی کل کشور برای رفع صدمات جبران ناپذیر این طرح شد. حاشیه های موافقت دولت به اجرای این طرح به بهارستان هم کشیده شد و بسیاری از نمایندگان با پلاکاردهایی در جایگاه مجلس خواستار پاسخگویی رئیس جمهور با این موافقت شدند.

تعبیر رویای «ایران رود»

انتقال آب از دریای خزر به سمنان یکی از جنجالی ترین طرح های انتقال آب در ایران است. سابقه انتقال آب از دریای خزر و دریای عمان به کویر مرکزی ایران را می توان در طرح قدیمی «ایران رود» جست وجو کرد. این طرح که سودای اتصال دریای عمان و خزر را در سرمی پروراند به دلیل نبود امکان اجرا به تاریخ سپرده شد اما زمینه ساز شکل گیری طرح هایی برای انتقال آب از خزر، خلیج فارس و دریای عمان به کویر مرکزی ایران شد؛ طرح هایی که هر کدام مشکلات فراوانی دارند و در صورت اجرا، صدمات جبران ناپذیری به محیط زیست کشور وارد خواهند کرد.

انتقال آب به صورت جدی برای نخستین بار در روزهای پایانی دولت اصلاحات مطرح شد. مطالعات مرتبط با طرح انتقال آب خزر به سمنان در کارگروه «بررسی تامین آب استان سمنان» در تاریخ هشتم تیرماه ۸۴ با حضور معاون اول رئیس جمهور وقت یعنی محمدرضا عارف و وزیر وقت نیرو - حبیب ا... بیطرف - به تصویب رسید.

این طرح اما تا مدت ها معلق ماند تا این که در پی مصوبه هیأت دولت در سفر استانی سمنان در چهاردهم دی ۸۹ و در دولت محمود احمدی نژاد به وزارت نیرو و سرانجام در تاریخ سی ام خردادماه ۹۱ به شرکت «توسعه منابع آب و نیروی ایران» به عنوان مجری ابلاغ شد. در همان زمان عده ای این طرح را بر خلاف ادعای مسئولان، مخرب محیط زیست دانستند و خواستار توقف آن شدند و عده ای هم بهره وری اقتصادی آن را نشانه گرفتند. برخی از نمایندگان مجلس این طرح را از لحاظ اقتصادی توجیه پذیر ندانستند اما در ادامه سریالِ نادیده گرفتن مجلس توسط دولت قبلی، این طرح در یک نمایش پرسروصدا با حضور لودرها و بیل های مکانیکی رسما آغاز شد اما به دلایلی هرگز به صورت واقعی به مرحله اجرا نرسید و در حد همان برافراشتن بیل لودرها باقی ماند.

درختانی که سلاخی می شوند

در بیانیه انجمن جنگلبانی می توان اطلاعات شگفت انگیزی از میزان تخریب محیط زیست با اجرای این طرح به دست آورد. فارغ از همه هزینه های اقتصادی و اجتماعی که در این گزارش هم به آن اشاره شده است، آن طور که در این بیانیه آمده قرار است بیش از ۴۰۰۰ اصله درخت قطع ممنوع ارس و بیش از ۲۶ هزار اصله درختان جنگلی هیرکانی (و بیش از ۵۰ هزار پایه با احتساب درختچه های جنگلی) به همراه چندین میلیون تن خاک مرغوب جنگلی در طول مسیر نابود شود که ضربه غیر قابل جبرانی به اکوسیستم حساس جنگل های ارس و نیز جنگل های هیرکانی، به عنوان میراث جهانی است.

زمان و سرمایه گذار هنوز مشخص نیست

امیر عبدوس، مدیر کل حفاظت محیط زیست استان سمنان نیز در گفت وگو با ما درباره زمان اجرای پروژه انتقال آب می گوید: هنوز زمان دقیق اجرای پروژه مشخص نیست و ابتدا باید سرمایه گذار مشخص شود.

آن طور که او می گوید تا یک ماه دیگر باید ملاحظات زیست محیطی پروژه مشخص شود. مثل این که تخلیه باید از چه عمقی انجام شود یا محل دپوی   مصالح کجا باشد.

فاجعه ای بزرگ تر از بمب اتم

بدیهی است که دوستداران محیط زیست از اولین دسته مخالفان این طرح باشند. برای فهرست موافقان و مخالفان طرح انتقال آب حساب نمایندگان مجلس و دولتی ها را جدا کردیم تا شائبه منفعت در میان نباشد. با همین غربالگری ساده می توان متوجه شد تقریبا همه کارشناسان جدی حوزه محیط زیست در دسته مخالفان این طرح قرار می گیرند.

محمد درویش، عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع می گوید در طرح انتقال آب خزر به سمنان میلیاردها پول خرج می کنیم تا کیفیت زندگی مردم را پایین بیاوریم. این فاجعه بزرگ تر از انفجار اتمی است.

هادی کیادلیری، کارشناس جنگل معتقد است: «۶۳ کیلومتر از طرح شیرین سازی و انتقال آب خزر به کویر مرکزی از قلب جنگل های هیرکانی می گذرد. چه اتفاقی باید بیفتد که دستگاه متولی جنگل متوجه اوضاع وخیم منابع طبیعی بشوند و این نابودی را ببینند؟ این که ما می گوییم ۳۰ سال دیگر جنگل های شمال از بین می رود حرف نیست، واقعیت است. وظیفه سازمان جنگل هاست که به طرح انتقال آب خزر وارد شود و مقابل تخریب ها بایستد.

پروفسور علی یخکشی، بنیانگذار دانش محیط زیست در دانشگاه های ایران هم می گوید: تهیه آب از راه انتقال آب خزر به کویر، علاوه بر تخریب های فراوان بسیار گران نیز تمام می شود. اگر بخواهیم آب خزر را در ساحل شمال شیرین کنیم شوری به جامانده در خزر، تمام آبزیان این دریاچه را از بین خواهد برد و اگر در مقصد شیرین کنیم، خاک مقصد شورتر و کویری تر خواهد شد. علاوه بر آن، این انتقال، جنگل های هیرکانی را به شدت در خطر تخریب و نابودی قرار می دهد؛ در حالی که دریاچه خزر میراث بین المللی است که حیات آن برای اکوسیستم زمین اهمیت دارد و نابودی آن بر کشورهای زیادی از جمله ایران، آثار بسیار جدی و ناگواری خواهد گذاشت.»

پرویز کردوانی، پدر علم کویرشناسی ایران هم در رابطه با این طرح می گوید: تامین نیاز آبی مردم ایران به دلیل نبود فرهنگ صرفه جویی و استفاده بهینه از منابع آب امکان پذیر نیست و به همین دلیل با شرایط فعلی حتی اگر آب دریای خزر به شهرهای مرکزی منتقل شود، باز هم پاسخگوی مصرف مردم نخواهد بود.

شمالی ها و جنوبی ها

در همه این سال ها که حرف از طرح جنجالی انتقال آب خزر به سمنان بود در مجلس موافقان و مخالفان این طرح به دو دسته نمایندگان مردم سمنان و البته نمایندگان استان های شمالی تقسیم می شد اما با جدی شدن اجرای این طرح موازنه موافقان و مخالفان در بهارستان هم تغییر پیدا کرد. دیروز حدود ۴۰ نماینده مجلس شورای اسلامی در نامه ای خطاب به حسن روحانی، رئیس جمهوری ایران، مخالفت خود با طرح انتقال آب خزر به کویر مرکزی و استان سمنان را اعلام کرده اند.

این نمایندگان در نامه خود از حسن روحانی خواسته اند تا از اجرای طرح انتقال آب خزر به کویر مرکزی و استان سمنان که نتیجه آن به گفته آنان «نابودی محیط زیست» و «فرسایش سرمایه اقتصادی و اجتماعی است»، جلوگیری کند.

شماری از نمایندگان استان های شمالی گیلان، مازندران و گلستان پلاکاردهایی نیز به همراه داشتند که بر آنها شعارهایی همچون «نه ملت به انتقال آب دریای خزر»، «استیضاح وزیر نیرو فوری»، «مردم اجازه نابودی دریای خزر را نمی دهند»، «انتقال آب خزر، نابودی محیط زیست» و «بلای زاینده رود و ارومیه را بر دریاچه خزر تکرار نکنیم» بر آنها نوشته شده بود.

اعتراض و تجمع نمایندگان پس از انتشار نامه عیسی کلانتری، رئیس سازمان محیط زیست ایران، مبنی بر «بلامانع» بودن انتقال آب دریای خزر به سمنان انجام گرفته است. این نمایندگان پیش از این نیز بعد از  سخنرانی روحانی در مجلس درباره قصد دولت مبنی بر انتقال آب خزر به سمنان، به شدت به این تصمیم اعتراض کردند.

موافقان صاحب نفوذ

در دسته مخالفان هر چقدر تعداد افراد زیاد است، اما در دسته مقابل کمتر موافقی می توان یافت. البته که تلخی ماجرا آنجاست که قدرت اجرایی همین اقلیت موافق با این طرح بیشتر از همه مخالفان طرح است. عیسی کلانتری رئیس سازمان محیط زیست ایران و البته رئیس جمهور را مهم ترین موافقان این طرح باید دانست.

عیسی کلانتری یکی از اصلی ترین موافقان طرح انتقال آب خزر به استان سمنان است. او در این باره گفته است: « در همه جای دنیا در حاشیه دریاها ده ها میلیارد مترمکعب آب شیرین می شود و همه دنیا می توانند استفاده کنند، الا ما؛ چراکه چهار تشکل زیست محیطی به آن معترض هستند. می خواهند به ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار نفر از جمعیت این مناطق (استان های یزد و سمنان) آبی داده نشود و این جمعیت به تهران مهاجرت کنند.»

او اعلام کرده «چگونه است که نوبت ما که می شود، فقط سالیانه یک میلیارد مترمکعب آب شیرین می کنیم تا نیازمان را تامین کنیم همه سر و صدا می کنند. رسانه های ما نباید ضد وطن باشند.»

رئیس جمهور اما درباره این طرح دوپهلو حرف زده است. در جمع مردم سمنان به شکلی و در جمع مردم خطه شمال به نوعی دیگر. او در آبان سال گذشته در جمع مردم سمنان اعلام کرد: «در حال حاضر زیربنای مساله انتقال آب به استان سمنان بررسی و حل و فصل شده و هیچ مانعی برای سرمایه گذاری وجود ندارد.» اما دو ماه بعد یعنی در دی ماه سال ۹۷ در جمع مردم گلستان به نوعی دلجویی کرد و گفت: « آب دریای خزر اول برای مردم سواحل این دریا است، بعد از آن اگر نیاز شد برای حل مشکل کم آبی دیگر استان ها مورد استفاده قرار خواهد گرفت.»

صرفه جویی

انتقال آب دریای خزر هیچ توجیه اقتصادی ندارد، باعث تخریب جنگل های هیرکانی می شود، اکوسیستم دریای خزر را از بین می برد و باعث شورتر شدن دریا می شود و ده ها دلیل دیگر همه به بهانه این که سمنان تشنه است و آب می خواهد. جالب این که اگر هدف طرح این است چرا به راه های جایگزین و کم هزینه تری فکر نشده است. جالب این که بدانیم در ایران فقط در بخش کشاورزی حداقل ۱۵ میلیارد متر مکعب آب طی یک سال قابل صرفه جویی است. از این رو نباید به روش های گران قیمت تهیه آب شیرین روی آورد و به جای آن که سرمایه ای را برای نمک زدا کردن آب به کار بگیریم، اقدامات بهینه سازی در بخش کشاورزی انجام دهیم؛ چرا که ممکن است اقدامات بهینه سازی در زمینه کشاورزی آب بیشتری نسبت به شیرین کردن آب دریای خزر فراهم کند.

۶۰۰۰ میلیارد تومان

فارغ از همه تبعات محیط زیستی این طرح و حتی تبعات بالای اجتماعی و اقتصادی اش، این طرح از نظر اقتصادی هم مقرون به صرفه نیست. آن قدر که پرفسور یخکشی معتقد است هزینه یک لیتر آب شیرین شده ماحصل از این طرح بیشتر از تولید یک لیتر کوکاکولا خواهد بود اما هزینه انتقال آب خزر به سمنان چقدر است؟ محمد رهبری، مجری سابق طرح مطالعات نمک زدایی و انتقال آب از دریای خزر در رابطه با هزینه سرمایه گذاری و اجرای این طرح می گوید: هزینه سرمایه گذاری و اجرای این طرح با توجه به محاسبات صورت گرفته در سال ۹۶ و قبل از تحولات اخیر اقتصادی در کشور حدود ۵۱۰۰ میلیارد تومان برآورد شده است. البته نحوه تامین مالی این طرح از محل بودجه عمومی شامل مبلغی بالغ بر ۳۸۰۰ تومان به ازای هر متر مکعب محاسبه شده است و هزینه اجرای آن از محل صندوق توسعه ملی ۴۲۰۰ تومان همچنین تامین مالی از طرف بورس و با توجه به پیش بینی بهره سالانه ۲۰ درصدی برابر ۵۷۰۰ تومان به ازای هر متر مکعب برای سال ۹۵ در نظر گرفته شده است.

پیش از این هم ایرج حیدریان، مدیرعامل شرکت آب منطقه ای استان سمنان در رابطه با هزینه انتقال آب خزر به سمنان اعلام کرده بود طرح انتقال آب از دریای خزر به سمنان در فهرست بهای مالی سال ۱۳۹۵، حدود ۶۰۰۰ میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد.

جنگل لوله

آن طور که از جزئیات این طرح برمی آید، قرار است این طرح به صورت دو خط لوله به طول ۱۶۰کیلومتر از سواحل دریای خزر در مجاورت نیروگاه نکا آغاز و پس از عبور از شالیزارها و مناطق جنگلی در استان مازندران در مسیر خط لوله نکا - ری، امتداد و از منطقه دوآب وارد منطقه خطیرکوه در استان سمنان شود و خطوط لوله در نهایت با عبور از تونل چشمه روزبه در حوالی شهر شهمیرزاد به دو شاخه تبدیل خواهد شد که یک خط لوله به سمت دامغان و شاهرود به طول ۱۷۲ کیلومتر و دیگری به سمت سمنان به طول ۱۳۲ کیلومتر کشیده خواهد شد. لوله گذاری و ساخت ایستگاه های متعدد پمپاژ، ایجاد جاده دسترسی و عبور ماشین آلات سنگین از کهن ترین و حیاتی ترین رویشگاه سبز ایران یعنی جنگل های هیرکانی برای انتقال آب خزر به سمنان، سبب تکه تکه شدن و آسیب جبران ناپذیر به این پهنه جنگلی به شدت حساس می شود.

عزیز عابسی، محقق، پژوهشگر و استاد دانشگاه در رابطه با همین لوله گذاری و تاثیراتش بر محیط زیست به ایسنا می گوید: انتقال آب شور به مقصد، به دلیل آن که از لحاظ فنی، نمک زدایی صد درصد آن به روش های معمول اساسا امکان پذیر نبوده و هزینه پمپاژ آب به ارتفاع ۲۳۰۰متری بالاخص برای آب شور با چگالی بالا سرسام آور بوده، بسیار دور از منطق اقتصادی و مهندسی است؛ علاوه بر این، مشکلات خوردگی خطوط لوله و نشت های محتمل در مسیر خط انتقال، ریسک های اقتصادی آن را در کنار نگرانی های زیست محیطی به شدت افزایش می دهد.»

کلید واژه :

انتقال آب دریای خزر

،

جنگل های هیرکانی

،

انتقال آب

،

دریای خزر

،

انتقال

،

دریای خزر

،

آب دریای خزر

،

طرح انتقال

،

انتقال آب بین منطقه ای

،

طرح انتقال کویر

،

خزر

ثبت نظرات
captcha