کد خبر : ۳۴۵۲۸۲
زمان انتشار :
facebook telegram twitter google+ cloob Yahoo print

پایگاه خبری محیط زیست ایران

الزامات اجرای طرح های انتقال آب بین حوضه ای

شهرکرد- - کارشناسان حوزه آب و محیط زیست در میزگرد مرکز شهرکرد تاکید کردند؛ اجرای طرح های انتقال آب بین حوضه ای مشروط به درک شرایط و واقعیت های موجود، حفظ حقوق مناطق بالادست و رعایت ابعاد اقتصادی، اجتماعی، فنی و زیست محیطی باشد.

الزامات اجرای طرح های انتقال آب بین حوضه ای

به گزارش پایگاه خبری محیط زیست ایران، آب و مسائل مرتبط با آن از الزامات توسعه پایدار در جوامع رو به رشد است. عرضه محدود و ثابت آب وکاهش آن در دوره های خشکسالی موجب چالش در بیشتر مناطق کشور حتی در مناطق کوهستانی و سردسیری چون استان چهارمحال و بختیاری شده است.
طی یک دهه اخیر کاهش نزولات آسمانی و تغییر شکل بارش ها از برف به باران از یکسو و افزایش دمای هوا از سوی دیگر سبب کاهش نیمی از منابع آب چهارمحال و بختیاری و افت شدید سفره های آب زیرزمینی این استان شده است.
خشکیدگی 60 هزار هکتار از جنگل های زاگرس و 500 هزار هکتار از مراتع و گون زارهای استان، ممنوعه شدن هر 10 دشت اصلی استان، فرونشست دشت ها، خشک شدن 58 درصد از چشمه ها، قنات ها و چاه ها، شکل گیری چشمه های گرد و خاک و گسترش بیابان زایی تنها بخشی از پیامدهای وقوع خشکسالی در این استان است.
از آنجا که این استان مبداء 2 حوزه آبریز تالاب گاوخونی و کارون بزرگ است و در سالیان گذشته بعنوان یکی از مراکز تولیدکننده آب کشور شناخته می شده است چندین طرح انتقال آب بین حوضه ای در این استان اجرا شده و چندین طرح دیگر نیز در حال اجرایی شدن است، اما در چنین شرایطی برخی کارشناسان با حضور در میزگرد دفتر خبرگزاری مرکز شهرکرد تاکید کردند انتقال آب بین حوضه ای که از آن با عنوان راهکاری برای برقراری تعادل بین عرضه و تقاضای آب در مناطق مختلف کشور یاد می شود، باید مطابق بر واقعیت های موجود و رعایت حقوق مناطق بالادست و مبداء انجام گیرد.
این کارشناسان تصریح کردند؛ بجای اجرای طرح های انتقال آب بین حوضه ای با استفاده از روش های کارشناسی نشده می توان بر روی فرهنگ مصرف بهینه آب و تبیین جایگاه ارزشمند این مایه حیات، ایجاد اعتقاد راسخ به مدیریت بهینه و پایدار منابع آبی و اجرای طرح های انتقال آب با رعایت ابعاد اقتصادی، اجتماعی، فنی و زیست محیطی بهره گرفت. مشروح این میزگرد را ادامه می خوانید:

** ورود به آخرین مرحله خشکسالی
معاون توسعه و پیش بینی هواشناسی چهارمحال و بختیاری در این میزگرد با اشاره به وضعیت اقلیمی این استان طی یک دهه گذشته اظهار داشت: چهارمحال و بختیاری طی سالهای گذشته با پشت سر گذاشتن دوره های خشکسالی هواشناسی و کشاورزی وارد مرحله خشکسالی آبشناسی شده و این موضوع زنگ خطر را برای جمعیت انسانی و محیط طبیعی استان به صدا درآورده است.
داد قطره سامانی افزود: خشکسالی هم اینک 91.9 درصد جمعیت استان را تهدید می کند و به ترتیب شهرستانهای اردل، بروجن، لردگان، کیار، ان، شهرکرد، سامان، بن و کوهرنگ درگیر خشکسالی خیلی شدید تا ضعیف هستند.
وی با بیان اینکه خشکسالی های یک دهه اخیر استان منابع آب حوضه زاینده رود و کارون را با چالش مواجه کرده است، تصریح کرد: از آنجا که این استان زیر حوضه تالاب گاوخونی و کارون بزرگ است کاهش بارش ها در این استان، استانهای فلات مرکزی و خوزستان را نیز دچار تنش آبی کرده است.

** کاهش شدید منابع آب حوضه های گاوخونی و کارون بزرگ
این کارشناس مسائل اقلیم شناسی با اشاره به اینکه یکهزار و 923 کیلومتر از مساحت زیرحوضه آبریز تالاب گاوخونی در چهارمحال و بختیاری قرار دارد، اظهار داشت: طی سالهای 86 تا 96، بارش ها در این حوضه یک هزار و 347 میلیمتر کاهش داشته و از همین رو حوضه گاوخونی هم اینک با کسری 2 میلیارد و 590 میلیون مترمکعب حجم آب مواجه شده است.
قطره سامانی خاطرنشان کرد: بر همین اساس می توان گفت طی 10 سال گذشته حوضه زاینده رود 2 برابر حجم کل سد زاینده رود کاهش بارش داشته است.
وی همچنین به کاهش بارش ها در حوضه آبریز کارون بزرگ اشاره کرد و گفت: 13 هزار و 642 کیلومتر از مساحت حوضه آبریز کارون بزرگ در چهارمحال و بختیاری قرار دارد که در طول 10 سال گذشته با کاهش 935 میلیمتری بارش ها روبرو شده است.
قطره سامانی ادامه داد: در همین مدت این حوضه با کمبود 12 میلیارد و 761 میلیون مترمکعب بارش مواجه شده و این موضوع حکایت از کاهش شدید منابع آب این 2 حوضه آبریز دارد.
وی خاطرنشان کرد: اگرچه در سال زراعی 97-98 تاکنون شاهد افزایش بارش ها بوده ایم اما این موضوع نمی تواند کسری بارش های 10 گذشته را جبران کند و وضعیت استان هیچگاه به شرایط طبیعی سالهای گذشته باز نمی گردد.

** شرایط ترسالی سالهای گذشته تکرار نمی شود
معاون توسعه و پیش بینی هواشناسی چهارمحال و بختیاری، سازگاری با خشکسالی را تنها راهکار برای گذر از این وضعیت عنوان کرد و گفت: مردم و مسئولان باید درک کنند که شرایط ترسالی گذشته هیچگاه تکرار نمی شود و با پذیرش شرایط موجود مصرف و منابع موجود آب را باید بدرستی مدیریت کنند.
وی افزود: گرچه در تصمیم گیری ها حوزه آب طی سالهای گذشته توجه چندانی به داده های علم هواشناسی نشد اما انتظار می رود برای جلوگیری از تشدید خشکسالی و تبعات ناشی از آن مسئولان بیش از پیش به الگوهای هواشناسی توجه کنند.

** اجرای طرح های انتقال آب مبتنی بر شرایط جدید باشد
یک کارشناس مسائل آب نیز در این میزگرد اظهار داشت: با توجه به وضعیت منابع آب چهارمحال و بختیاری و خشکسالی های متوالی در این استان باید در اجرای طرح های انتقال آب دقت و حساسیت بیشتری به کار گرفت.
سیدهاشم فاطمی افزود: طرح های انتقال آب بین حوضه ای که از سال 1327 در استان آغاز شده گرچه متناسب با شرایط ترسالی و پرآبی حوضه آبریز زاینده رود تعریف شده اما در طی وقوع یک دهه خشکسالی در استان اجرای چنین طرح هایی باید مبتنی بر واقعیت های موجود و معیارهای آن انجام گیرد، زیرا رعایت نکردن این الزامات هم مبدا و هم مقصد را با مشکل جدی مواجه می کند.
وی به الزامات اجرای طرح های انتقال آب بین حوضه ای تعریف شده از سوی یونسکو اشاره کرد و گفت: یونسکو برای اجرای این طرح ها 5 معیار تعریف کرده که در مقایسه با طرح های اجرا شده در استان می توان گفت که تاکنون این الزامات بخوبی رعایت نشده است.
فاطمی تصریح کرد: نخستین معیار یونسکو این است که"ناحیه مقصد با وجود استفاده از منابع جایگزین تامین آب و انجام تمامی اقدامات منطقی برای کاهش تقاضای آن، باز هم در تامین نیازهای فعلی و پیش بینی شده کمبود جدی داشته باشد" که با وجود هزاران حلقه چاه غیرمجاز، افزایش 5 برابری سطح زیرکشت، توسعه صنایع و بالاترین سرانه فضای سبز کشور در استان اصفهان عملا التزامی به این بند وجود ندارد.
وی با اشاره به دومین بند این قانون مبنی بر "حوضه مقصد در حال حاضر یا در آینده نزدیک دچار بحران آبی شده و یا رشد و توسعه منطقه از لحاظ مسائل مختلف منوط به تامین آب به روش انتقال باشد و انتقال از حوضه مبدا نیز توسعه این منطقه را در حال حاضر یا آینده دچار بحران جدی نکند"، اظهار داشت: در حال حاضر به سبب محدودیت منابع آب، توسعه در چهارمحال و بختیاری بعنوان مبدا قفل شده است و بسیاری از طرح های کشاورزی و صنعتی از تخصیص آب محروم شده اند بنحوی که در شهرستان کوهرنگ با یک هزار و 400 میلیمتر بارش مجوز تخصیص آب برای فعالیت های صنعتی و اقتصادی صادر نمی شود.
این کارشناس مسائل آب تصریح کرد: هم اینک 10 دشت اصلی این استان ممنوعه و ممنوعه بحرانی است و محدودیت منابع آب چشم انداز توسعه این استان را به چالش کشیده است.
فاطمی افزود: بند سوم این قانون مبین این است که " طرح نباید بر محیط زیست اثرات تخریبی زیاد و غیرقابل جبران داشته باشد" این در حالی است که بدنبال اجرای طرح های انتقال آب سهم زیست محیطی استان نادیده گرفته شده و خشکیدگی چشمه ها و زوال جنگلها و مراتع استان حاکی از ضربات جبران ناپذیر این طرح ها بر محیط زیست چهارمحال و بختیاری است.
وی با اشاره به بند چهارم این قانون؛ " ارزیابی جامع پیامدهای اجتماعی و فرهنگی باید نشان دهد سطح معقولی از قطعیت وجود دارد که طرح انتقال آب سبب بروز اختلال اساسی اجتماعی و فرهنگی در حوضه مبدا یا مقصد نخواهد شد"، افزود: با سفری به منطقه بیرگان، نصیرآباد، نعل اشکنان، گردو و سیل گاه خواهید دید که این طرح های انتقال آب آسیب های جدی اقتصادی و اجتماعی بر این مناطق وارد کرده است.
فاطمی ادامه داد: شرط پنجم نیز این است که منافع خالص ناشی از اجرای طرح بایستی میان حوضه های مبدا و مقصد تقسیم شود از همین رو نه تنها طرح باید بازده اقتصادی داشته باشد بلکه منافع آن نیز نباید فقط برای مجری طرح یا مقصد صرف شود.

** الزامات اجرای طرح های انتقال آب رعایت نشده است
فاطمی تصریح کرد: با بررسی چندین طرح انتقال آب از استان پر واضح است که برخی از این شروط به کلی رعایت نشده و برخی از شروط نیز کم و بیش رعایت نشده که انتظار می رود این رویه تغییر یابد و طرح ها مبتنی بر واقعیت و رعایت این شروط اجرا شود.
این کارشناس حوزه آب، طرح برخی شایعات در فضای مجازی را عامل اختلاف بین استانهای کشور دانست و گفت: به تازگی عنوان شده که در حدود 580 بند آبخیزداری در چهارمحال و بختیاری ایجاد شده که این موضوع کذب محض است و جز ایجاد اختلاف بین مردم این استان و استان اصفهان کاربردی ندارد.
فاطمی پذیرش نظرات کارشناسی، فنی و علمی را عامل مهمی در رفع مشکلات حوزه آب دانست و پیشنهاد داد تا کارشناسان استانهای درگیر مساله آب با بررسی دقیق، منصفانه و علمی موضوع با دیدگاه ملی همفکری و تصمیم گیری کنند.
وی افزود: در شرایط کنونی چاره ای جز سازگاری با شرایط جدید نداریم و این موضوع می طلبد تا در مدیریت و مصرف منابع آب تجدید نظر اساسی شود.
این کارشناس حوزه آب خاطرنشان کرد: جای جای ایران وطن و خاک همه ماست و با اتحاد و انسجام می توان این مشکلات را از پیش رو برداشت.

** بی توجهی به حقابه زیست محیطی
معاون فنی اداره کل حفاظت محیط زیست چهارمحال و بختیاری نیز در این میزگرد با اشاره به پیامدهای زیست محیطی ناشی از طرح های انتقال آب از استان اظهار داشت: از آنجا که طی یک دهه اخیر با کمبود بارش ها و تغییر رژیم بارش از برف به باران مواجه بوده ایم آورد طبیعی رودخانه های حوضه کارون بسیار کاهش یافته و با توجه به ظرفیت اسمی پروژه های انتقال آب که در استان اجرا شده بارگذاری در مقصد بر مبنای همین ظرفیت بالا انجام شده از همین رو کاهش آورد طبیعی حوضه ها باعث شده به منظور جبران کسری آب در مقصد تمامی آب موجود انتقال داده شود و حقابه محیط زیستی مبدا رعایت نشود.
محسن حبیبی ادامه داد: از سوی دیگر برای جبران کاستی آب مورد نیاز در مقصد، پروژه های انتقال آب جدیدی تعریف شده که حتی اجرای این طرح های جدید نیز جوابگوی نیاز آبی مناطق پایین دست نخواهد بود، زیرا تعریف این پروژه ها باعث افزایش بارگذاری مجدد، سرمایه گذاری جدید به امید آب انتقالی، توهم مصرف و دور شدن از اصل مدیریت مصرف در مقصد می شود و باید قبول کرد که با کاهش شدید منابع آب روبه رو هستیم و باید در مصارف مدیریت لازم را اعمال کرد.
وی بهترین راه مقابله با کم آبی را سازگاری با خشکسالی در همه بخش ها و بطور کلی اعمال مدیریت صحیح مصرف آب دانست و گفت: در بخش سیاستی قوانین خوبی نظیر قانون توسعه و بهینه سازی آب شرب تصویب شده که در این قانون به صراحت لزوم جداسازی آب شرب از سایر مصارف مورد تاکید قرار گرفته است و اگر به قوانین بدرستی عمل شود می توان با مساله خشکسالی و تبعات ناشی از آن کنار آمد.
معاون فنی اداره کل حفاظت محیط زیست چهارمحال و بختیاری با تاکید بر رعایت حقابه زیست محیطی زیردست سرشاخه هایی که انتقال آب از آنها صورت گرفته است، خاطرنشان کرد: در ماده 3 تصویب نامه حفاظت، احیا و مدیریت تالابها که توسط هیات وزیران تصویب شده است تامین نیاز زیست محیطی پس از تامین آب شرب و قبل از سایر مصارف در اولویت بوده و اگر این حقابه رعایت نشود علاوه بر اینکه تنوع زیستی اکوسیستم های رودخانه ای به خطر می افتد، رودخانه ها تبدیل به جوی های خشک می شوند، تغذیه سفره های زیرزمینی صورت نمی گیرد و دشت ها تبدیل به کانونهای ریزگرد شده و تنش های اجتماعی و نزاع آبی در مناطق بالادست شکل می گیرد.

** لزوم بهبود راندمان آب در مقصد
حبیبی، بهبود راندمان آب در مقصد را از دیگر راهکارهای رفع مشکل کم آبی در این مناطق برشمرد و افزود: با توجه به کمبود منابع آب ضروری است تا در ابتدا نیاز شرب مردم تامین شود و برای فعالیت های صنعتی از آب های برگشتی بهره گرفت.
وی اهمیت استفاده از آب های برگشتی را بسیار مهم دانست و تاکید کرد: پس از بکارگیری روش های کاهش مصرف آب در صنایع آب بر می توان تمامی آب مورد نیاز صنعت را از پساب تصفیه شده شهرها که منبع آب پایدار و مطمئنی است، تامین کرد.
حبیبی با انتقاد از نحوه مدیریت منابع آب در کشور در سالهای گذشته اظهار داشت: در این سالها بیش از هر چیز با خشکسالی مدیریتی در بخش آب مواجه بوده ایم، زیرا وزارت نیرو بعنوان متولی و مسئول تامین آب تنها به راهکار آخر که همان انتقال آب و استفاده از روشهای سازه ای است پرداخته و از فرهنگسازی مصرف در همه بخش های صنعت، کشاورزی و شرب غافل مانده و از سوی دیگر متولیان فرهنگی، فرهنگ مصرف بهینه آب را نهادینه نکرده اند.
وی خاطرنشان کرد: متاسفانه در همین پروژه های سازه ای نیز برای توجیه طرح ها به واقعیت ها و ظرفیت های موجود توجه نشده است، به طوری که در توجیه ظرفیت حجمی پروژه ها میزان آبدهی حوضه در دوره های درازمدت 30 یا 50 سال گذشته حوضه ها مبنای تصمیم گیری قرار گرفته و این در حالی است که ما برای آینده پروژه ها را اجرا می کنیم و نه 50 سال گذشته.
معاون فنی اداره کل حفاظت محیط زیست چهارمحال و بختیاری ادامه داد: از همین رو تداوم خشکسالی ها در آینده و کاهش آبدهی حوضه ها می تواند این تصمیمات را زیر سوال برده و سرمایه گذاری های انجام شده را با مخاطره مواجه کند.
حبیبی خاطرنشان کرد: اگر بخواهیم مانع وقوع فاجعه زیست محیطی در مناطق مبدا و بالادست طرح های انتقال آب بین حوضه ای شویم باید علاوه بر رعایت حقابه محیط زیستی بعنوان یک اصل، توانایی و ظرفیت آبدهی حوضه ها را در نظر داشته باشیم.
وی خطر طرح های انتقال آب در مقصد را هم بسیار مهم دانست و گفت: اجرای این طرح ها علاوه بر بی توجهی به اصول آمایش سرزمین و توزیع نامتوازن امکانات در کشور که افزایش بیش از پیش مصرف و ایجاد آلودگی های زیست محیطی در یک منطقه خاص را به دنبال خواهد داشت، باعث ایجاد توهم مصرف شده و استفاده کنندگان را از اصل مهم مدیریت مصرف و سازگاری با کم آبی غافل می کند.
اما یکی از مهمترین بخش هایی که در پی کاهش شدید منابع آب و خشکسالی های متوالی تحت تاثیر قرار گرفته بخش کشاورزی است که در عین حال آب بر ترین بخش نیز به شمار می رود و چنانچه بتوان مصرف آب در این بخش را در استانهای مختلف مدیریت کرد می توان از تنش های شکل گرفته تا حد زیادی کاست.

** کاهش 50 درصدی مصرف آب در بخش کشاورزی استان
در چهارمحال و بختیاری بگفته مسئولان و کارشناسان جهاد کشاورزی مصرف آب در سالهای خشکسالی با مدیریت مصرف بهینه و بهره گیری از روش های نوین آبیاری تا 50 درصد کاهش یافته است.
بیژن یادگاری کارشناس آب و خاک سازمان جهادکشاورزی چهارمحال و بختیاری در همین خصوص در میزگرد افزود: طی 10 سال اخیر مصرف آب در بخش کشاورزی استان از یک میلیارد و 200 میلیون مترمکعب به 550 میلیون مترمکعب کاهش یافته که قسمت عمده این کاهش بدلیل مدیریت مصرف بوده و سهم کمتر آن کم آبیاری ناشی از جبر شرایط موجود بوده است
وی ادامه داد: درحالی که این استان بعنوان یک استان کشاورزی و دامپروری شناخته می شود و حدود یک سوم جمعیت آن در این بخش فعالیت دارند، اما نسبت آب مصرفی در این بخش نسبت به سایر استانها بطور قابل چشمگیری کمتر است.
یادگاری تصریح کرد: با وجود کاهش 50 درصدی آب در بخش کشاورزی استان اما با بهره گیری از روش های نوین، اصلاح روشهای سنتی آبیاری و اصلاح الگوی کشت، سطح زیرکشت اراضی استان از 135 هزار هکتار به 115 هکتار رسیده که کاهش 15 درصدی را نشان می دهد.
کارشناس آب و خاک سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری، وابستگی بخش کشاورزی استان به منابع آب زیرزمینی را 70 درصد اعلام کرد و گفت: بخش زیادی از فعالیت های اقتصادی و کشاورزی استان بی بهره از آب های روان و سطحی استان بوده و ما در سالهای گذشته بیشترین نیاز خود را از منابع زیرزمینی تامین کرده ایم که این موضوع تخلیه سفره ها را به همراه داشته است.
یادگاری با اشاره به ممنوعه شدن هر 10 دشت اصلی این استان خاطرنشان کرد: این موضوع فعالیت های کشاورزی استان را در آستانه تعطیلی قرار داده و چنانچه منابع جایگزینی برای این موضوع تدبیر نشود در معرض یک فاجعه اجتماعی و زیست محیطی در استان قرار می گیریم.
وی سهمیه بندی آب بخش کشاورزی در مقایسه با سهمیه ای که استانهای همجوار از منابع آب زاینده رود دارند را ناعادلانه دانست و خاطرنشان کرد: با توجه به شرایط خشکسالی در استان و ممنوعه شدن دشت ها باید در این سهمیه بندی تجدیدنظر و ایراداتی که در توزیع آب وجود دارد برطرف شود.
یادگاری افزود: همچنین انتظار می رود همانطور که در استان با بهره گیری از روش های نوین و مدیریت اصلاح مصرف، مصرف آب را در بخش کشاورزی کاهش داده ایم در استانهای همجوار نیز در مصرف بهینه آب اهتمام بیشتری به کار گرفته شود.
وی با تاکید بر برنامه ریزی براساس سند آمایش سرزمین تصریح کرد: در شرایط فعلی راهی جز برنامه ریزی بلندمدت و جامع مبتنی بر اسناد ملی و بالادستی و متکی بر اصلاح مدیریت منابع آب نداریم.
میزگرد از: خاطره حسین زاده
منبع ایرنا

کلید واژه :

الزامات اجرای طرح های انتقال آب بین حوضه ای

،

طرح های انتقال آب بین حوضه ای

،

طرح های انتقال آب

،

بین حوضه ای

،

انتقال آب بین حوضه ای

ثبت نظرات
captcha