کد خبر : ۳۴۴۹۵۱
زمان انتشار :
facebook telegram twitter google+ cloob Yahoo print

پایگاه خبری محیط زیست ایران

بانمکی خاک همدان دردسرساز می شود

خاک کشور به لحاظ وضعیت طبیعی، اقلیمی و زمین شناسی خاص آن همواره در معرض تخریب های گوناگون بوده است. متأسفانه در دهه های اخیر به علت رشد سریع جمعیت و آرمان رسیدن به خودکفایی در تولید غذا و امنیت غذایی از سوی سیاستگذاران، مدیریت نادرست و غیراصولی منابع خاک و اراضی به همراه بهره برداری های متکی به حصول سود سرشار در کوتاه مدت توسط بخش خصوصی، همگی وضعیت نسبتا بحرانی را در منابع خاک و اراضی کشور ایجاد کرده است.

بانمکی خاک همدان دردسرساز می شود

به گزارش پایگاه خبری محیط زیست ایران، توجه به اهمیت موضوع و ضرورت شناخت توان و محدودیت های خاک در راستای مدیریت بهینه آن، افزایش سطح مدیریت پایدار بر اراضی و رسیدن به استقلال ملی از لحاظ تأمین نیازهای کشوری در امر کشاورزی از الزامات مدیریت خاک کشور است.

خاک به مثابه منبع ارزشمندی که بستر حیات شمرده شده و تعادلی پویا با هیدروسفر، اتمسفر و لیتوسفر دارد. فعالیت های ناپایدار انسانی بر اثر ناآگاه یا آگاهی نادرست می تواند به تخریب شدید خاک و هدررفت این منبع ملی منتهی شود.

عضو هیئت علمی دانشکده کشاورزی دانشگاه بوعلی سینا در نشست تخصصی «خاک بستر حیات» که در دفتر خبرگزاری برگزار شد، با بیان اینکه اهمیت خاک در دنیا نادیده گرفته شده است، گفت: با گذشت 40 سال هنوز به صورت متمرکز نقشه خاک در کشور وجود ندارد.


دکتر محسن شکل آبادی با اشاره به روز جهانی خاک، اظهار کرد: سازمان فائو به این نتیجه رسیده است که باید مردم را در منابع طبیعی مشارکت داد و تا زمانی که مردم نخواهند نمی توان حفاظت از منابع طبیعی را  انجام داد.

وی با بیان اینکه برای انجام امور باید مردم را وارد کار کنیم، تصریح کرد: هدف از روز جهانی خاک این است که توجه نسبت به خاک و آموزش مردم در این رابطه افزایش داده شود.
 

به خاک بهای چندانی داده نشده است

 

شکل آبادی یادآور شد: در سال های گذشته به خاک بهای چندانی داده نشده و بیشتر بر روی آب تأکید شده به طوریکه آنقدر که راجع به آب اطلاع رسانی شده درباره خاک برنامه ای ساخته نشده و اطلاع رسانی صورت نگرفته است.

عضو هیئت علمی دانشکده کشاورزی دانشگاه بوعلی سینا با بیان اینکه مطالعه بر روی خاک چندین سال است که انجام می شود، تأکید کرد: مطالعات خاک در سال های اخیر در کشور زیاد شده و حتی به صورت موازی کاری انجام شده است اما با گذشت 40 سال هنوز به صورت متمرکز نقشه خاک در کشور وجود ندارد.

وی با تأکید براینکه برای مدیریت خاک نیاز به نقشه داریم، اظهارکرد: کارهای زیادی بدون هدف و برنامه ریزی انجام و احساس شده باید هماهنگی و نقشه خاک داشته باشیم اما هنوز هماهنگی در این زمینه دیده نمی شود.
 

نبود آمار دقیق از فرسایش خاک در کشور

 

شکل آبادی تصریح کرد: سال های زیادی درباره فرسایش خاک مطالعه شده است اما هنوز آمار دقیقی از میزان فرسایش خاک در کشور وجود ندارد.

وی افزود: سال 72 عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان طرحی انجام داده و آمار رسوبات پشت سدهای کشور را به دست آورد و مقدار فرسایش خاک را ارائه کرد اما در سال های اخیر کسی این کار را تکرار نکرده و آمار فرسایش خاک به طور دقیق معلوم نیست.

عضو هیئت علمی دانشکده کشاورزی دانشگاه بوعلی ‍سینا خاطرنشان کرد: آلودگی های عناصر سنگین و مواد نفتی و سایر آلودگی ها در خاک وجود دارد که کارهای پژوهشی صورت نگرفته است.
 

آلودگی خاک به طور گسترده در همدان وجود ندارد

 

وی با بیان اینکه در استان همدان حتی در اطراف جاده ها آلودگی سرب و کادمیوم وجود ندارد، ادامه داد: ممکن است به صورت موردی در برخی نقاط آلودگی باشد اما به صورت گسترده آلودگی وجود ندارد.

شکل آبادی با اشاره به اینکه کودهای شیمیایی در کل دنیا آلودگی دارد، یادآور شد: استفاده از کودهای شیمیایی باعث ایجاد آلودگی به فلزات سنگین می شود بنابراین یکی از خطراتی که استفاده از سموم و کودهای شیمیایی دارد، آلودگی به فلزات سنگین است.

وی عنوان کرد: در پژوهشی که توسط دانشجویان دانشگاه انجام شده میزان کادمیوم در مزارع سیب زمینی شهرستان بهار بررسی شد که این آزمایش نشان داد میزان این ماده در خاک زیاد است اما به حد سمیت نرسیده البته ممکن است در درازمدت به آلودگی برسد.
 

فاضلاب شهری از منابع آلودگی خاک

 

عضو هیئت علمی دانشکده کشاورزی دانشگاه بوعلی سینا فاضلاب شهری را یکی از منابع آلودگی خاک دانست و عنوان کرد: فاضلاب شهری آلودگی میکروبی می تواند مزارع سبزی را آلوده کنند.

وی با بیان اینکه فاضلاب آلودگی میکروبی داشته است، یادآور شد: بار میکروبی فاضلاب باید در تصفیه خانه ها برطرف و بعد رهاسازی شود که این اقدام در همدان صورت می گیرد.

شکل آبادی با اشاره به آلودگی از طریق زباله ها، بیان کرد: زمان زیادی است که مشکل زباله در استان وجود دارد و راه حل آن را نیز می دانیم به طوریکه اگر زباله ها درست دفن نشوند باعث آلودگی آب های زیرزمینی و آلودگی بخشی از خاک استان می شود.

وی با تأکید بر اینکه تفکیک زباله از مقصد انجام نمی شود، تصریح کرد: این موضوع باعث می شود آلودگی خاک از طریق زباله ها زیاد شود اما با تولید کمپوست می توان زباله ها را تفکیک کرد.
 

استفاده از اسید و گوگرد باعث تخریب خاک می شود

 

عضو هیئت علمی دانشکده کشاورزی دانشگاه بوعلی سینا با بیان اینکه زباله های شهری مخلوطی از زباله های مختلف است، اظهار کرد: زباله های شهری مخلوطی از زباله های مختلف است و می تواند از کیفیت خوبی برای کمپوست داشته باشد.

وی با اشاره به اینکه در کشور ما خاک ها آهکی و با PH بالاتر از 7 هستند، یادآور شد: یکسری عناصر غذایی در این PH بی تحرک هستند، مثل آهن که اگر PH خاک را کاهش دهیم آهن به فرم آزاد درآمده و عناصر دیگر نیز به فرم آزاد درمی آید.

وی درباره استفاده برخی کشاورزان از اسید و گوگرد در خاک ‎ها، بیان کرد: استفاده از اسید و گوگرد باعث تخریب خاک می شود، شاید به صورت موضعی از اسید و گوگرد استفاده کرد اما نمی تواند به صورت گسترده استفاده کرد بنابراین توصیه نمی شود از اسید استفاده شود و کارشناسی نیست و بهترین کار این است که ماده آلی را اضافه کنند.

شکل آبادی با بیان اینکه اضافه کردن اسید به خاک تهدید است، عنوان کرد: اضافه کردن اسید به خاک علاوه بر اینکه باعث آزادشدن عناصر بی تحرک خاک می شود عناصر سنگین نیز آزاد شده و وارد چرخه گیاه می شوند.
 

باقی ماندن 30 درصد بقایای گیاه باعث بهبود ساختمان خاک می شود

 

کارشناس خاک سازمان جهادکشاورزی استان همدان نیز در این نشست با تأکید براستفاده از کودهای آلی در خاک، گفت: به کشاورزان توصیه می کنیم از کودهای آلی استفاده کنند چرا که استفاده از کودهای آلی باعث حفظ ساختمان خاک می شود.

منصور خزائی با اشاره به اینکه باقیماندن حداقل 30 درصد از پسماندهای کشاورزی در مزرعه به بهبود ساختمان خاک کمک می کند، اظهار کرد: 2 میلیون و 500 هزار تن پسماند کشاورزی وجود دارد که انتظار داریم حداقل 30 درصد آنها به خاک بازگردند که کارهای ترویجی زیادی در این زمینه صورت گرفته تا کشاورزان بقایای گیاهی را در مزارع به آتش نکشند.
 

فعالیت 3 واحد تولید کمپوست در همدان

 

وی با بیان اینکه در حال حاضر در تمامی شهرستان های استان کمپوست و ورمی کمپوست تولید می شود، ادامه داد: 3 واحد تولید ورمی کمپوست با ظرفیت 2000 تن در سال در استان همدان وجود دارد.

خزائی با اشاره به اینکه سالانه 40 هزار هکتار از اراضی استان تحت کشاورزی حفاظتی قرار می گیرد، خاطرنشان کرد: از سال 78 کشاورزی حفاظتی در کشور آغاز شده که  امسال از 200 هزار هکتار اراضی آبی استان، 47هزار هکتار تحت کشاورزی حفاظتی قرار گرفته است.

وی تغییر کاربری های کشاورزی و آلودگی خاک را از موارد مهم در از بین رفتن خاک مرغوب کشاورزی دانست و ادامه داد: جهادکشاورزی استان به جد با تغییر کاربری های غیرمجاز برخورد می کند.

کارشناس خاک سازمان جهادکشاورزی استان همدان با تأکید بر اینکه خاک متولی واحدی ندارد، خاطرنشان کرد: جهادکشاورزی در بحث خاک به تنهایی متولی نیست و این موضوع مشکل ساز شده است.
 

به دنبال تدوین سند ملی خاک هستیم

 

خزائی با اشاره به اینکه به دنبال تدوین سند ملی خاک هستیم، یادآور شد: با تصویب این سند متولی خاک یک ارگان خواهد شد درحالیکه امروز مباحث مربوط به آلودگی خاک برعهده محیط زیست و فرسایش به منابع طبیعی سپرده شده اما انتظار داریم یک ارگان این وظایف را برعهده بگیرد.

وی آلودگی خاک را معضل جدی امروز دانست و ادامه داد: ذهنیت غلطی که در بین مردم وجود دارد، این است که خاک هر آلاینده ای که وارد آن شود را پاک می کند در حالیکه اینطور نیست و خاک آلوده می شود.

این کارشناس خاک سازمان جهادکشاورزی استان همدان با بیان اینکه همه نوع کود و سمی برای خاک مضر نیست، عنوان کرد: این ذهنیت که همه نوع کود و سم برای خاک مضر است، نیز اشتباه است چرا که گیاه به کود و سم نیاز دارد و ما ناچاریم یکسری عناصر و مواد غذایی را به خاک بدهیم.
 

میانگین مصرف سم در همدان کمتر 0.7 لیتر است

 

خزائی میانگین مصرف سم در کشور را 0.7 لیتر دانست و افزود: میانگین مصرف سم در استان همدان کمتر از 0.7 درصد است.

وی با اشاره به آلودگی خاک از طریق فاضلاب، خاطرنشان کرد: در استان همدان 3.8 درصد از مزارع سبزی توسط فاضلاب آبیاری می شده که 17 هکتار از اراضی سبزی آلوده در سال گذشته در استان امحاء شد و امسال نیز 6 هکتار مزرعه آلوده به فاضلاب امحاء شدند.

کارشناس خاک سازمان جهادکشاورزی استان همدان با بیان اینکه میزان فرسایش در کشور بین 15 تا 20 تن در سال است، یادآور شد: در استان همدان میزان فرسایش بین 10 تا 15 تن در هکتار است.

وی با اشاره به اجرای 257 هزار هکتار عملیات آبخیزداری، عنوان کرد: 257 هزار هکتار عملیات آبخیزداری در عرصه های منابع طبیعی برای جلوگیری از فرسایش خاک صورت گرفته و 85 هکتار نیز در دست اقدام است.
 

مطالعه میزان شوری 800 هزار هکتار از عرصه های کشاورزی همدان

 

خزائی با تأکید بر اینکه 40 هزار هکتار از عرصه های کشاورزی استان به سمت شوری می روند، گفت: در نقاطی که شوری خاک بالاست توصیه می شود، کشاورزان کشت های مقاوم به شوری داشته باشند.

وی با بیان اینکه میزان شوری خاک در 800 هزار هکتار از اراضی استان مورد مطالعات قرار گرفته است، اظهار کرد: 74 رصد از اراضی استان جزء کلاس 1و 2 و 3 است و برای کشت مشکل ندارد.

وی با اشاره به اینکه 62 درصد از اراضی استان همدان کمتر از یک درصد ماده آلی دارد، یادآور شد: طرح پایش خاک در چند نقطه استان انجام شده و اگر این طرح به اتمام برسد، به نقشه آلودگی خاک استان خواهیم رسید.

خزائی آلودگی زباله های شهری را بیش از کود و سموم شیمیایی دانست و گفت: زباله های شهری به مراتب بیشتر از کودها و سموم شیمیایی منشاء آلودگی هستند.

کارشناس خاک سازمان جهادکشاورزی استان همدان از تشکیل دفتر محیط زیست و سلامت غذا در استان همدان خبر داد و اظهار کرد: این دفتر با همکاری حفظ نباتات گواهی سلامت به محصولات کشاورزی می دهد که 6 محصول گوجه فرنگی و خیار گلخانه ای و زمینی، سیب زمینی و سیب درختی در همدان بررسی می شود.

68 درصد اراضی همدان شوری شدید دارند

 

رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان با بیان اینکه حدود 44 هزار هکتار از اراضی کشاورزی استان دارای مشکل شوری خاک هستند، گفت: در 68 درصد از این اراضی شوری شدید بوده است اما سایر اراضی استان دارای مشکل شوری نیستند.

دکتر قاسم اسدیان با اشاره به اینکه اسیدیته بالا سبب تثبیت اکثر عناصر غذایی و غیرقابل جذب شدن برای گیاهان می شود، تصریح کرد: اسیدیته حدود 96 درصد از اراضی استان بین 7 تا 8.5 است و جزء خاک های قلیایی طبقه بندی می شود که این وضعیت مشکلات تغذیه ای زیادی برای محصولات کشت شده در چنین خاک هایی ایجاد می کند.
 

 تنها 4 درصد از خاک های سطح استان همدان دارای مواد آلی بالاست

 

وی درباره وضعیت مواد آلی در خاک های استان همدان، اظهار کرد: مواد آلی بیش از 62 درصد از اراضی استان زیر یک درصد است و تنها 4 درصد از خاک های سطح استان همدان دارای مواد آلی بالای دو درصد است در حالیکه برای حاصلخیزی مناسب لازم است مواد آلی خاک بالای دو درصد باشد.

اسدیان با اشاره به وضعیت عناصر غذایی خاک های استان همدان خاطرنشان کرد: در بررسی کاملی که بر روی اراضی آبی استان همدان انجام گرفت، مشخص شده بیش از 65 درصد از اراضی آبی استان دچار کمبود فسفر، 30 درصد دچار کمبود پتاسیم، بیش از 84 درصد دچار کمبود روی، حدود 90 درصد دچار کمبود آهن، حدود 30 درصد مبتلا به کمبود مس و 34 درصد دچار کمبود منگنز هستند.
 

تمام اراضی همدان کمبود نیتروژن دارند

 

وی ادامه داد: تقریبا تمام اراضی استان همدان کمبود نیتروژن دارند و برای افزایش عملکرد و بهره وری مصرف آب در استان لازم است کمبود این عناصر در هر کشتی برطرف شود تا حداکثر بهره وری مصرف آب حاصل شود.

رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان یادآور شد: از حدود 960 هزار هکتار اراضی قابل کشت استان حدود 800 هزار هکتار اراضی به صورت اجمالی، نیمه تفصیلی و تفصیلی دارای مطالعات خاک شناسی و طبقه بندی اراضی هستند.
 

در کل استان نقشه منابع و قابلیت اراضی تهیه شده است

 

وی با تأکید بر اینکه در سطح کل استان نقشه منابع و قابلیت اراضی تهیه شده است، عنوان کرد: همدان یکی از 6 استان مجری طرح پراکنش عناصر میکرو در اراضی تحت کشت آبی بوده که نتایج طرح به صورت نقشه های مختلف قابل استفاده است.

اسدیان با اشاره به اولویت های تحقیقاتی خاک و آب در استان، افزود: اجرای طرح های مربوط به ارزیابی کیفی تناسب اراضی برا ی محصولات مختلف با توجه به طرح، الگوی کاشت ابلاغی از سوی وزارت حهادکشاورزی، اجرای طرح های تحقیقاتی گلخانه ای با توجه به گسترش سطح زیرکشت محصولات گلخانه ای در استان، اجرای طرح هایی در رابطه با راهکارهای افزایش میزان ماده آلی خاک ها، طرح هایی در رابطه با افزایش کارآیی مصرف آب، اجرای طرح هایی در رابطه با مقاومت به خشکی، اجرای طرح هایی در رابطه با کودهای بیولوژیک و به طور کلی تعداد 24 مورد مطالعات خاک شناسی در سطح استان اجرا شده است .

وی ادامه داد: بررسی و جمع بندی این نتایج نشان می دهد که حدود 585هزار هکتار از اراضی مورد مطالعه درکلاس های І ، ΙΙ و ΙΙΙ   با محدودیت کم  و 204هزار هکتار در کلاس های ѴІ ، Ѵ و ІѴ   بامحدودیت زیاد طبقه بندی اراضی قرار گرفته اند.
 

60 درصد اراضی همدان جزء خاک های جوان و غنی هستند

 

وی با بیان اینکه مطالعات خاک شناسی انجام شده نشان داده است که بیش از 60 درصد از اراضی استان همدان جزء خاک های جوان و غنی از عناصر غذایی هستند، یادآور شد: حدود 150 هزار هکتار از اراضی استان عمدتا در شمال غربی به علت عدم تأمین بودجه فاقد مطالعه خاکشناسی هستند.

اسدیان مهمترین عوامل فرسایش خاک را چرای دام، بهره برداری و شخم دانست و گفت: مهمترین شیوه حفاظت خاک کنترل دام و ورود و خروج دام، رعایت ظرفیت چرایی، بهره برداری از مراتع، معادن، بانکت غلات، شخم اراضی زراعی، شخم در جهت شیب و دیم زارها است.

وی ادامه داد: خاک های ما بسیار ضعیف است، حدود 3 تا 5 درصد مواد آلی در خاک وجود دارد که در نقاط مختلف متفاوت است. مواد آلی شامل اندام موجودات زنده، گیاهان و جانوران هستند. وقتی که این موجودات نتوانند آن مواد آلی را تجزیه کنند، لاشه ها بر روی زمین باقی خواهند ماند.

اسدیان افزود: با استفاده از روش های مختلف خاک ورزی، عملیات کم خاک ورزی، استفاده از کودهای بیولوژیک استفاده از کودهای دامی و ... منجر به تغذیه موادآلی خاک می شود. این اندام گیاهان باعث سبک تر شدن خاک می شوند، بعد آرام آرام پوسیده می شوند و مواد آلی خاک را اضافه می کند که خاک را غنی می کند. دادن کودهای شیمیایی نیز یک راهی است که از آن استفاده می کنیم. از کودهای ورمی کومپوست که استفاده می کنیم این کومپوست می تواند از فضولات دام، از محصولات انواع و اقسام زباله ها باشد.
 

بانکت غلات باید در ایران اجرا شود

 

رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان اظهار کرد: در ایران بانکت غلات استفاده نمی کنیم که باید آن را اجرا کنیم، شخم در جهت شیب را باید ممنوع کنیم و دولت باید در این زمینه آموزش های فراوانی بدهد که این را درحال انجام هستیم.

اسدیان ضمن تأکید بر اینکه شخم در جهت خلاف شیب سالیانه حدود 2 تا 3 تن در هکتار و ایجاد بانکت غلات سالیانه حدود 5 تا 7 تن در هکتار فرسایش را کاهش می هد، افزود: این دو روش در مجموع بین 7 تا 9 تن فرسایش خاک را تقلیل می دهند که این خود یک موفقیت بالایی است.
 

پایش درستی دربحث خاک نداریم

 

 وی با بیان اینکه در کشور در بحث خاک پایش درستی نداریم، خاطرنشان کرد: طرح آمایش سرزمین به صورت کلان برای کل کشور اجرا نشده است درحالیکه باید داده ها قابل اعتماد باشند که نیاز است یک بازنگری در اطلاعات موجود صورت بگیرد.

وی با اشاره به اینکه تا 80 درصد آمار آتش زدن خاک کم شده و این جرم تلقی شده است، اظهار کرد: در استان همدان 300 مورد آتش سوزی داریم.  

رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان ضمن اشاره به نقش استفاده سموم در آلودگی خاک، گفت: سمی که به گیاهان می دهند تحت تأثیر شسته شدن و پاشیده شدن به خاک راه می یابند که باعث آلودگی خاک می شوند.
 

فرسایش خاک در همدان زیاد است

 

اسدیان با بیان اینکه متأسفانه در استان همدان میزان فرسایش خاک زیاد است، اظهار کرد: سالانه 15 تن در هکتار از خاک های کشور دچار فرسایش می شوند.

وی گفت: از 100 درصد سطحی که کره زمین دارد، حدود 70 تا 71 درصد را منابع آبی و حدود 30 درصد را خشکی ها تشکیل می دهد که از این 30 درصد خشکی ها آنچه که برای ما قابل استفاده است به انواع مختلف در بخش کشاورزی، در بخش دامپروری و در بخش منابع طبیعی چیزی حدود 10 درصد است.

وی با بیان اینکه در فرآیند خاک زایی، خاک به مرور و آرام طی سالیان متمادی ساخته می شود، اظهار کرد: فرآیند خاک زایی این است که سنگ ها آرام آرام در اثر سرما و گرما، سرد و گرم می شوند که این سرما و گرما باعث می شود سنگ ها ترک بردارند و آرام آرام آب در این سنگ ها قرار می گیرد که موجب خرد شدن آن می شود.

اسدیان با تأکید بر اینکه فرآیند ساخت وساز خاک در یک بُعد زمانی کوتاه انجام نمی گیرد، بیان کرد: خاکی که بتواند محیط رشد را برای گیاه فراهم کند به طور متوسط چیزی حدود 300 سال زمان می برد تا یک سانتمتر مکعب خاک ساخته شود.

رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی استان همدان خاطرنشان کرد: براساس آمارها به طور متوسط حدود 15 تن در هکتار در سال فرسایش خاک داریم که علت آن هم این است که در منطقه نیمه خشک سرد هستیم و ریزش نزولات آسمانی توزیع منظمی ندارد و بیشتر در فصول سرد سال رخ می دهد که پوشش گیاهی در سطح عرصه ها وجود ندارد این باعث فرسایش خاک می شود.

وی با بیان اینکه خاک های ما بسیار ضعیف است، یادآور شد: حدود 3 تا 5 درصد مواد آلی در خاک وجود دارد که در نقاط مختلف متفاوت است.
 

وی بیان کرد: خاکی که به عنوان خاک بارور، خاکی که به عنوان خاک قابل زراعی، خاکی که قابل کشت و کار باشد و اگر شرایط یخبندان یا سرد باشد این فرآیند تا 800 سال نیز ممکن است طول بکشد.
 

گزارش از: بنت الهدا نوری و احسان محمودی

 

منبع ایسنا

کلید واژه :

خشکسالی

،

آب

،

بحران آب

،

استان همدان

،

بارندگی

،

حوضه آبریز

،

فلات مرکزی ایران

ثبت نظرات
captcha