کد خبر : ۳۴۴۴۱۰
زمان انتشار :
facebook telegram twitter google+ cloob Yahoo print

پایگاه خبری محیط زیست ایران

بهره گیری از ظرفیت گسل های آبدار راه حل بحران آب در سیستان و بلوچستان

یک عضو هیات علمی دانشکده محیط زیست استفاده از آب های نامتعارف را راهکار حل بحران کم آبی در سیستان و بلوچستان دانست و گفت: استخراج آب های شیرین از گسل های آبدار، تصفیه پساب های شهری و صنعتی، کشاورزی با آب های شور و قنات ها مهمترین نمونه های منابع آب نامتعارف است که می تواند برای حل مشکلات آبی استان سیستان و بلوچستان مورد استفاده قرار گیرد.

بهره گیری از ظرفیت گسل های آبدار راه حل بحران آب در سیستان و بلوچستان

به گزارش پایگاه خبری محیط زیست ایران، حمید سرخیل در تعریف آب های نامتعارف اظهار کرد: منابع آبی نامتعارف به آب هایی گفته می شود که از آن ها نمی توان به صورت معمول استفاده کرد و بهره گیری از آنها نیازمند اعمال سیاست های مدیریتی و حفاظتی ویژه است. آب های نامتعارف طیف گسترده ای را شامل می شود که آب های شور، زه آب ها، پساب های شهری و صنعتی، آب باران و سیلاب های فصلی، شکستگی های آبدار زیر سطحی زمین، قنات ها و کانال های آب زیرزمینی و آب های ژرف از جمله آن هاست. 

وی با تاکید بر ضرورت استفاده از آب های نامتعارف ادامه داد: از آنجا که ایران در مناطق خشک و نیمه خشک جهان واقع شده است، منابع آبی در کشور ما روز به روز کمیاب تر می شود بنابراین در چنین موقعیتی برای پاسخگویی به نیازهای مناطق مختلف کشور لزوم بهره مندی از آب های نامتعارف امری اجتناب ناپذیر است.

شکستگی های آبدار راهکاری برای تامین آب سیستان و بلوچستان

این کارشناس حوزه ژئوفیزیک زیست محیطی و و اکتشاف منابع آب در ادامه با بیان اینکه سیستان و بلوچستان جزو مناطق بسیار کم بارش و خشک کشور به حساب می آید، در مورد راهکار استخراج آب های نامتعارف در این منطقه اظهارکرد: با توجه حل نشدن معضل دریاچه هامون به دلایل مشکلات متعدد ژئوپولیتیک و سیاسی – منطقه ای و سایر معضلات کم آبی در این استان می توان به عنوان گزینه جایگزین مواردی را برای حل معضلات کم آبی و بی آبی در این مناطق معرفی کرد. برای مثال «شکستگی های آبدار سطحی و نیمه سطحی (گسل های آبدار)» در مجاورت سلسله جبال مکران (حوالی زابل در سیستان تا ناحیه بم در کرمان) همچنین در سلسسله جبال بارز (ناحیه بم و جیرفت در مرز سیستان و بلوچستان) وجود دارد.

به گفته سرخیل، این گسل های آبدار می توانند همچون رودخانه های زیرسطحی و به عنوان مجاری برای دسترسی به آب های شیرین باشند که با استفاده از روش های نوین ژئوفیزیک زیست محیطی مثل روش الکترومغناطیس به سادگی قابل شناسایی هستند و می توان با حفر یک چاه کم عمق در مجاورت این شکستگی ها، ضمن هدایت درست آب های باران و برف کوهستانی از مناطق مرتفع بالادست برای مصرف ساکنان منطقه، از این طریق از ورود آب شیرین به زمین های شور فلات های مجاور مناطق کوهستانی و هدررفت، تبخیر و شور شدن آن جلوگیری کرد. 

وی به این پرسش که آیا بهره برداری از آب های نامتعارف می تواند پاسخگوی نیاز گسترده استان سیستان و بلوچستان به آب باشد،پاسخ مثبت داد و اظهار کرد: این منابع آب می تواند مناطق کویری استان سیستان و بلوچستان را - که در نزدیکی مناطق کوهستانی مستقر هستند - پوشش دهد. باید دقت کنیم که در سیستان و بلوچستان سکونتگاه های شهری و روستایی در مجاورت این گسل های آبی به عنوان رودخانه های زیرزمینی شکل گرفته اند و سلسله جبال بارز، کل پهنه سیستان و بلوچستان را دربرمی گیرد و حتی از سمت شمال تا بجنورد و خراسان جنوبی گسترده شده است و آب شیرین ناشی از برف را از بالادست به پایین دست منتقل می کند اما از طریق این شکستگی ها به هدر می رود.

استخراج آب شیرین از گسل های آبدار معضلات زیست محیطی به همراه ندارد

این استاد دانشکده محیط زیست در مورد اثرگذاری روش حفر چاه درکنار شکستگی های آبدار ادامه داد: بر اساس مطالعه ای که در زاگرس و البرز انجام دادم گسل های آبدار حتی می تواند نیاز آبی یک شهرک مسکونی چند ۱۰ هزار نفری را تامین کند حتی کارشناسان روس حدود ۵۰ سال پیش در حوزه البرز، تعدادی چاه های آب در کنار شکستگی های آبی حفر کردند که به هیچ وجه آبخوان های محلی را تحت فشار قرار نمی دهد و باعث فرونشست زمین هم نمی شود بلکه آب شرب نیمی از جمعیت شهرهای البرز جنوبی از این چاه ها تامین می شود.

سرخیل در مورد مشکلات زیست محیطی ناشی از استفاده از آب های نامتعارف اظهار کرد: استخراج آب های نامتعارف ضمن حفظ آب های شیرین زیر زمین در غالب آبخوان ها، از هدررفت آن از طریق رسیدن به زمین های شور جلوگیری می کند. ضمن اینکه این روش به هیچ وجه اکولوژی سرزمین را برهم نمی ریزد.

این عضوهیات علمی دانشکده محیط زیست همچنین درباره آسیب های احتمالی محیط زیستی ناشی از استخراج آب از گسل های آبدار تاکید کرد: با مطالعه ژئوفیزیک -  الکترومغناطیس که منجر به شناسایی شکستگی های آبدار در مناطق بحرانی می شود سپس با حفاری یک چاه به عمق متوسط ۱۰۰ متر می توان به آب های نامتعارفی دست یافت و بدین ترتیب جامعه ساکن محلی را از مشکلات بی آبی و کوچ و مهاجرت نجات دهد.

وی افزود: حداکثر برای رسیدن به آب های زیرزمینی در مناطق کویری، حفاری هایی تا عمق ۵۰۰ متر نیاز است و استخراج آب در چنین عمقی که معمولاً جزو آب های نیمه ژرف به حساب می آید، مشکلاتی از قبیل فرو نشست زمین، زلزله و رانش زمین را به همراه خواهد داشت اما الگوی بهره گیری از شکستگی های آبدار با چنین معضلاتی برای زمین و محیط زیست همراه نخواهد بود.

گیاهان شورپسند از راه های کم آبی سیستان و بلوچستان

وی در ادامه ضمن اشاره به سایر روش های استفاده از منابع آب نامتعارف در استان سیستان و بلوچستان گفت: استفاده از آب های شور در کشاورزی با در نظر گرفتن آستانه شوری گیاه از دیگر نمونه های آب های نامتعارف است و متخصصان حوزه کشاورزی و آبیاری می توانند با بررسی و معرفی گیاهان مخصوص برای کشت در این مناطق به افزایش دانش در این حوزه کمک کنند.

سرخیل اضافه کرد: بهره گیری از آب باران و سیلاب ها نمونه دیگری از آب های نامتعارف است که با توجه به آهکی بودن جنس بستر زمین در غالب بخش های مناطق سیستان و بلوچستان، نفوذ آب باران به مناطق زیر سطحی میسر نیست به طوری که با مدیریت صحیح منطقه ای و ساخت آب بندهای مناسب در منطقه می توان از هدررفت آب در منطقه جلوگیری کرد.

این کارشناس ژئوفیزیک زیست محیطی و و اکتشاف منابع آب تاکید کرد: استفاده از پساب های صنعتی، شهری و زه آب های کشاورزی نمونه ای از آب های نامتعارف است و می توان با ارائه الگوها و برنامه های مناسب برای مدیریت و بازچرخانی درست آب در مناطق بحرانی با بهره گیری از این روش ها از بار این بحران کاست.

فرهنگ قنات سازی احیا شود

این عضوهیات علمی دانشکده محیط زیست در پایان با بیان اینکه از دیگر نمونه های آب های نامتعارف می توان به آب های سنتی نیز اشاره کرد، تصریح کرد: مهمترین روش در این حوزه، بهره گیری از آب قنات ها است. درگذشته قنات ها تا سال های طولانی، آب را از مناطق پرآب بالادست و از چند ۱۰۰ کیلومتر دورتر به مناطق کم آب و خشک پایین تر هدایت می کردند بنابراین احداث قنات های جدید، مرمت، بازسازی و کف شکنی قنات های قدیمی، مسیر دسترسی به آب قابل شرب را برای ساکنان این مناطق هموار خواهد ساخت. دستیابی به این هدف نیازمند اعمال سیاست های مدیریتی و حفاظتی ویژه است.

کلید واژه :

ظرفیت گسل های آبدار

،

بحران آب

،

سیستان و بلوچستان

ثبت نظرات
captcha